Nasıl hesaplanır?
Grafik iki veri kümesinden oluşur: WHO referans eğrileri ve sizin girdiğiniz ölçümler. Ölçümlerin yatay konumu bebeğin o günkü gün yaşıdır (ölçüm tarihi eksi doğum tarihi), dikey konumu ise kilo (kg) ya da boy (cm) değeridir.
LMS yöntemi ve z skoru
WHO, her yaş ve cinsiyet için üç katsayı yayımlar: L (çarpıklık), M (ortanca) ve S (değişim katsayısı). Bir ölçümün standart sapma cinsinden konumu (z skoru) şöyle bulunur:
- L ≠ 0 ise: Z = ((X / M)^L − 1) ÷ (L × S)
- L = 0 ise: Z = ln(X / M) ÷ S
Buradaki X sizin girdiğiniz ölçümdür. Persentil, z skorunun standart normal dağılımdaki birikimli olasılığıdır ve yüzdeye çevrilir (Abramowitz–Stegun 26.2.17 yaklaşımı). Örneğin z = 0 ise 50. persentil, z ≈ 1,036 ise 85. persentil demektir.
Eğri çizgileri nasıl üretiliyor?
Grafikteki 3, 15, 50, 85 ve 97. persentil çizgileri aynı katsayılardan ters hesapla çıkarılır:
- L ≠ 0 ise: X = M × (1 + L × S × Z)^(1/L)
- L = 0 ise: X = M × e^(S × Z)
Kullanılan Z değerleri sırasıyla −1,88079 · −1,03643 · 0 · 1,03643 · 1,88079’dur. Bunlar normal dağılımın kuantilleridir, tıbbi bir eşik değildir.
Veri yoksa grafik çizilmez
Referans katsayıları site üzerindeki WHO veri dosyasından okunur. Dosya yüklü değilse, bozuksa ya da istenen gün için satır yoksa araç hiçbir sonuç üretmez ve bunu açıkça söyler. Bu durumda kendi ölçümleriniz de çizilmez: referans eğrisi olmayan bir noktalar kümesi yanıltıcı olurdu. Ara değerler için enterpolasyon yapılmaz; yalnız veri dosyasında karşılığı olan günler hesaplanır. Kullanılan dosyanın kaynağı, sürümü ve alınma tarihi grafiğin altında görünür biçimde yazılıdır.
Veri seti 0–24 ayı (0–731 gün) kapsar. Bu aralığın dışındaki ölçümler kaydedilir ve tabloda görünür, ama grafiğe çizilmez ve persentil almaz; tabloda “referans dışı” yazar.
Ölçüm ±3 standart sapmanın dışına düşerse sayısal bir persentil gösterilmez, yalnız z skoru yazılır. Gerekçe: WHO bu uç bölgede ayrı bir düzeltme uygular ve düz formülle üretilecek sayı gerçeği yansıtmaz. Bu ölçümleri çocuk doktorunuzla değerlendirin.
Persentil nasıl okunur?
Persentil bir sıralamadır, not değildir. 15. persentildeki bir bebek, aynı yaş ve cinsiyetteki 100 bebeğin yaklaşık 15’inden daha ağır (ya da uzun) demektir; bu tek başına iyi ya da kötü bir şey söylemez. Sağlıklı bebeklerin persentilleri geniş bir aralığa dağılır. Hekimlerin baktığı şey genellikle tek bir nokta değil, zaman içindeki eğilimdir: bebeğin kendi çizgisini takip edip etmediği.
Erişilebilirlik
Grafik saf SVG olarak çizilir ve ekran okuyucular için bir başlık taşır. Aynı veriler grafiğin hemen altındaki tabloda da yazılıdır: tarih, ay yaşı, ölçüm, persentil ve z skoru. Persentil çizgileri yalnız renkle değil, sağ uçlarındaki yüzde etiketleriyle de ayırt edilir.
Verileriniz nerede duruyor?
Ölçümler, doğum tarihi ve cinsiyet bilgisi tarayıcınızın yerel deposunda tutulur; sunucumuza gönderilmez ve hesap açmanız istenmez. Tarayıcı verilerinizi temizlerseniz, gizli sekmede çalışırsanız ya da başka bir cihaz/tarayıcı kullanırsanız kayıtlar görünmez ve geri getirilemez. Aracın altındaki “Tüm kayıtları dışa aktar (JSON)” düğmesiyle kayıtlarınızı dosyaya indirebilirsiniz. “Tüm kayıtları sil” düğmesi bu tarayıcıdaki kayıtları geri dönüşsüz siler ve iki kez onay ister.
Kaynaklar
Sık sorulan sorular
WHO’nun yaş ve cinsiyete göre yayımladığı L, M ve S katsayıları kullanılır. Önce z skoru bulunur — L sıfır değilse Z = ((X/M)^L − 1) ÷ (L×S), sıfırsa Z = ln(X/M) ÷ S — sonra bu z skorunun standart normal dağılımdaki karşılığı yüzdeye çevrilir.
Hayır, tek başına bir şey söylemez. Persentil bir sıralamadır; sağlıklı bebekler eğrinin her yerine dağılır. Hekimler genellikle tek bir ölçüme değil, zaman içindeki eğilime bakar. Endişeniz varsa değerlendirmeyi çocuk doktorunuza bırakın.
İki sebebi olabilir. Ya WHO referans verisi bu kurulumda yüklü değildir — bu durumda araç tahmini bir eğri üretmek yerine hiçbir şey çizmez — ya da bebeğin doğum tarihi henüz girilmemiştir. Doğum tarihi girildiğinde ve veri dosyası yerindeyse grafik kendiliğinden görünür.
Hayır. Ölçümler, doğum tarihi ve cinsiyet yalnız kullandığınız tarayıcının yerel deposunda saklanır; hiçbir veri sunucumuza iletilmez. Tarayıcı verilerini temizlerseniz kayıtlar da silinir, bu yüzden düzenli olarak dışa aktarmanız önerilir.